Dit artikel is op 27 juni 2023 geüpdatet.
Wegwerpplastic, ook bekend als single use plastics (SUP), vormt een groot probleem voor de natuur en de oceanen. Meer dan 80% van al het zwerfvuil op het strand bestaat uit deze kunststof, waarvan de helft verpakkingen voor eenmalig gebruik is. Dit heeft negatieve gevolgen voor zowel mens als dier, met giftige stoffen die niet kunnen worden afgebroken en een afbraaktijd van 450 jaar voor een plastic petflesje. Dieren zoals zeehonden en vissen lijden hieronder, met ernstig letsel en ziektes tot gevolg. En ook voor mensen is al dat plastic niet goed: we krijgen naar schatting jaarlijks maar liefst zo'n 45.000 stukjes microplastic binnen. Het is dus van groot belang dat we ons plasticverbruik verminderen.
Stranden die worden overspoeld met plastic: door de nieuwe regels vanaf 3 juli 2021 moeten we dit soort beelden in de toekomst zien te voorkomen.
Vanaf 1 juli 2023 wordt het extra voordelig om met je eigen bakje naar de frietkraam te gaan of een herbruikbare beker mee te nemen naar je favoriete koffietent: consumenten gaan een toeslag betalen voor plastic verpakkingen die gebruikt worden bij afhaalmaaltijden en koffie to go.
Deze kosten zijn vergelijkbaar met de extra bijbetaling voor plastic tasjes in winkels. Sinds de invoering van die maatregel in 2016 is het aantal plastic tasjes in het zwerfafval binnen 3 jaar met 60% verminderd en het gebruik ervan met 80%, volgens een factsheet van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Dit is een fantastisch resultaat en een mooi voorbeeld van hoe we gezamenlijk stappen kunnen zetten in de strijd tegen plastic zwerfafval. Vanwege het succes van die maatregel wil de overheid nu ook plastic producten in de afhaalsector aanpakken, omdat die vaak ook in de natuur belanden.
Goed om te weten: deze maatregel is ook van toepassing op verpakkingen die gedeeltelijk uit plastic bestaan. Denk hierbij aan verpakkingen met een kunststof coating, zoals kartonnen koffiebekers met een plastic binnenkant, of andere vormen van kunststof barrières tegen water en vet. Ook bekers en voedselverpakkingen gemaakt van biobased en bioafbreekbare plastics, waar we al eerder over schreven, vallen onder deze maatregel. Alleen 100% plasticvrije producten, zoals hout of papier, zijn vrijgesteld van de extra toeslag.
Bedrijven mogen zelf bepalen hoeveel ze precies gaan bijrekenen voor de plastic verpakkingen. Maar, ondernemers mogen deze bijbetaling niet simpelweg bij de totaalprijs optellen; het moet apart vermeld worden op het bonnetje. Daarnaast dienen horecazaken ook plasticvrije alternatieven aan te bieden, zoals biobased bekers/containers of bring your own alternatieven.
Leestip: Heb je inspiratie nodig voor duurzame meeneembekers Bekijk dan eens deze 5 duurzame to go koffiebekers.
Geen plastic afhaalbakjes, maar papier en karton: zo gaat de toekomst van takeaway eruitzien. | Foto: Kristina Paukshtite via Pexels
Hieronder vind je een kort overzicht van enkele producten waarvoor de toeslag per 1 juli 2023 van kracht wordt:
Daarnaast geldt sinds 3 juli 2021 ook een EU-verbod op de volgende plasticwegwerpproducten:
Plastic wegwerpborden, bekertjes en bestek behoren sinds 3 juli 2021 officieel tot de verleden tijd.
De nieuwe maatregelen zijn onderdeel van een groter geheel. Ze komen voort uit de Europese richtlijn Single Use Plastics (SUP), die sinds juli 2021 geldt. Het doel: de impact van wegwerpplastic op het milieu verminderen en meer plastic hergebruiken en recyclen.
De belangrijkste aanvullende maatregelen zijn als volgt:
De regels die vanaf 1 juli 2023 gelden gaan over het verminderen van plasticgebruik voor onderweg, afhalen of bezorgen. Een half jaar later, vanaf 1 januari 2024, gaan er nieuwe maatregelen gelden om consumptie ter plaatse aan te pakken: vanaf dan mogen bedrijven helemaal geen plastic verpakkingen meer gebruiken. Dit betekent dat er geen plastic bakjes meer gebruikt mogen worden in bedrijfskantines en dat plastic bekertjes niet langer toegestaan zijn op festivals. Hergebruik wordt de nieuwe norm en er zal worden overgestapt op herbruikbare alternatieven, zoals afwasbare borden en glazen. Gezondheidsinstellingen, zoals ziekenhuizen, worden vrijgesteld van de regel.
Er is nog een uitzondering op het wegwerpverbod, namelijk hoogwaardige recycling. Dit houdt in dat plastic bekers en bakjes na gebruik ingezameld worden en na recycling opnieuw kunnen worden gebruikt als verpakkingsmateriaal voor voedsel en drank. Het vereiste percentage ingezamelde bekers voor hoogwaardige recycling zal geleidelijk stijgen, van 75% in 2024 tot 90% in 2027.
Houten bestek, rvs-rietjes en katoenen zakjes: zo ziet de toekomst zonder wegwerpplastic eruit.
Het is natuurlijk fantastisch nieuws dat wegwerpplastic al is verboden en dat steeds meer ondernemingen 100% plastic-vrije alternatieven gebruiken. Maar bedrijven hebben niet alleen een vinger in de pap, of in dit geval de plastic soep. Ook wij als consumenten spelen een belangrijke rol.
Daarom hieronder vijf handige tips om je alledaagse plasticgebruik te verminderen: goed voor dier, milieu en jouw portemonnee:
