Je huis verduurzamen met een geveltuin
Nederland barst van de groene gevels: van complete facades begroeid met klimop tot kozijnen die zijn omringd met kleurrijke bloeiers zoals blauwe regen. Dat gevelgroen kleur geeft aan het straatbeeld, lieten we eerder zien met deze beelden waarop grijze steenmassa’s werden getransformeerd tot groene stadsoases. Contact met de natuur vrolijkt niet alleen onze omgeving op, maar ook ons humeur. En zo hebben groene gevels nog veel meer in hun mars.
De vele voordelen van een groene gevel
Verkoeling in de zomer, warmte vasthouden in de winter
Kan de temperatuur ‘s zomers flink oplopen in jouw huis? Dan zijn er gelukkig verschillende low-tech hacks die je kunt toepassen om je huis (en hoofd) koel te houden. Een daarvan is, je raadt ‘m al, een groene gevel. Gebouwen die zijn begroeid blijven aantoonbaar koeler, doordat de planten voor schaduw en verdamping van water zorgen. Zo kan een volgroeide groengevel die zuid/oost/west is gelegen, de opwarming van die gevel met 4 tot 5 graden verlagen.
‘s Winters zorgt de luchtlaag tussen de gevel en de planten er juist voor dat er minder warmte vanuit huis ontsnapt. Dit geldt vooral voor minder goed geïsoleerde huizen.
Een luchtlaag van 5 centimeter heeft een isolatiewaarde die vergelijkbaar is met dubbelglas.
Groene gevel in Utrecht. Foto: Nanda Sluijsmans
Als meerdere gebouwen groene gevels hebben, zorgt dat ook voor een koelere omgeving, en vermindert dat het hitte-eilandeffect. In grote Nederlandse steden is het op jaarbasis gemiddeld zo'n 3 graden Celcius warmer dan in landelijke gebieden, doordat al dat steen warmte vasthoudt. Tijd om daar een (begroeid) stokje voor te steken.
Klimplanten zorgen voor schonere lucht
Klimplanten functioneren als een natuurlijk luchtfilter. De bladeren vangen fijnstof en roet op, dat deels door de plant wordt opgenomen. Een ander deel komt met een regenbui in de bodem terecht. Je kunt je voorstellen dat hoe minder deeltjes er in de lucht zweven, hoe beter de luchtkwaliteit is.
Een geveltuin vangt regenwater op
De meeste klimplanten plant je in de volle grond tegen de gevel aan, in een geveltuintje. Doordat je die grijze tegels eruit hebt gewipt, krijgt regenwater de kans om langzaam in de grond weg te zakken. Zo stroomt er minder water tegelijk naar het riool, waardoor het riool tijdens piekbuien niet wordt overbelast. Ook wordt het grondwater op een natuurlijke manier aangevuld, wat droogte helpt verminderen.
Gevelgroen dempt omgevingsgeluid
Misschien is het je wel eens opgevallen langs de snelweg: geluidswallen die begroeid zijn met klimop. Dit is niet alleen gedaan om de aanblik minder grauw te maken, maar ook om de lucht te filteren en omgevingsgeluid te dempen. Ditzelfde effect hebben groene gevels op straatgeluid. Geluiden weerkaatsen minder tussen de gevels en kunnen tot 3 decibel worden gedempt.
Groene muur bij een groot winkelcentrum (Westfield mall) in Leidschendam. | Foto: Nanda Sluijsmans
Op groene gevels komen 100+ meer diersoorten af
Een groene gevel is een stuk aantrekkelijker dan een kale muur: vogels en insecten vinden er voedsel en beschutte plekjes om hun nest te bouwen. Gevelgroen geeft een boost aan de biodiversiteit, de verscheidenheid aan alle planten en dieren bij elkaar. Die helaas de laatste jaren drastisch afneemt.
Een onderzoeksteam onder leiding van ecoloog Katharina Hecht van de Universiteit Utrecht vergeleek groene gevels met kale muren en rotswanden in stedelijke gebieden van Singapore. Op de groene muren vonden ze meer dan 100 verschillende diersoorten, waaronder insecten, spinnen en vogels. Op de kale muren maar een handjevol soorten. Volgens Hecht zijn de resultaten ook toepasbaar op ons klimaat, als we de plantensoorten en het ontwerp afstemmen op de biodiversiteit en omstandigheden hier. Groene gevels hebben overigens wel ander groen in de buurt nodig, zodat dieren dit als springplank kunnen gebruiken.
Iedere gevel kan meedoen
Het mag duidelijk zijn: een groene gevel is een goed idee. En het fijne is dat bijna iedere gevel geschikt is en ook niet gigantisch groot hoeft te zijn.
Voorkom schade aan je gevel
Van moderne gevels (na 1940) is de kwaliteit zo goed, dat een groene gevel in de meeste gevallen niet tot schade leidt. Het is belangrijk dat de gevel stevig, waterdicht en goed gevoegd is. Controleer dat vooraf dus even. Klimplanten moeten regelmatig worden gesnoeid om ramen, dakgoten en regenpijpen vrij te houden. Vind je die begroeiing toch tricky? Dan kun je kiezen voor een rek of draad waarlangs de planten groeien, in plaats van direct op je gevel.
Foto: Jasmine Groenendijk
Gevelgroen heeft weinig ruimte nodig
Heb je geen tuin of balkon, maar wil je toch graag je leefomgeving vergroenen? Dan is een groene muur ideaal: met weinig grondoppervlakte creëer je meters aan natuur. Een gevel van 2, liefst 3 meter hoog volstaat.
Mocht je helemaal geen grondoppervlakte kunnen gebruiken, dan kun je de klimplanten in een pot zetten. Ze hebben dan wel regelmatig water nodig en kunnen minder groot groeien omdat ze een minder groot wortelstelsel ontwikkelen. Zet de planten wanneer mogelijk dus in de volle grond. Veel ruimte is er niet nodig: 1 tot 4 stoeptegels en een diepte van 30 à 40 centimeter.
Zelfhechtende en hulpbehoevende klimplanten
Er zijn grofweg 2 soorten groene gevels: gevels met zelfhechtende klimplanten en gevels met planten die een steuntje nodig hebben om tegenaan te groeien.
Klimplanten die direct tegen de muur opgroeien
Zelfhechtende klimplanten zijn planten die zich vastgrijpen aan een muur met zuignapjes of hechtwortels. Bekende zelfhechters zijn klimop, wilde wingerd, klimhortensia en de Amerikaanse trompetbloem.
Foto: Jasmine Groenendijk
Klimplanten die aan een constructie groeien
Dan zijn er ook klimplanten die langs een klimhulp zoals een raster of draad omhoog groeien, op kleine afstand van de gevel geplaatst.
Zogeheten ‘winders’ of slingerplanten wikkelen zich met hun stengels rond verticale draden of rekken om omhoog te groeien. Voorbeelden zijn: blauwe regen, wilde kamperfoelie, passiebloem en hop.
‘Rankers’ draaien zich het liefst vast om horizontale draden met hun dunne slingerende steeltjes. Bekende soorten zijn de druif, wilde bosrank en blauwe passiebloem.
Steunklimmers groeien uit zichzelf omhoog, maar leunen of steunen tegen een – het liefst horizontale – klimconstructie. Voorbeelden zijn: de kiwibes, winterjasmijn en klimroos.
Foto: Jasmine Groenendijk
Welke klimplanten kies je?
Kies de juiste groeihoogte
Bij het kiezen van klimplanten is het handig om vooraf te informeren hoe hoog ze groeien. Je wilt natuurlijk voorkomen dat ze binnen no time gaan woekeren en jij blijft snoeien. Planten die tegen een constructie aan of eromheen groeien, zullen nooit veel groter worden dan die klimhulp zelf.
Onder de zelfhechtende planten zijn uitschieters: klimop en driedelige wingerd (tot wel 30 meter hoog). Blauwe regen groeit tot wel 15 meter hoog. Kleine klimmers die niet hoger worden dan 5 meter zijn bijvoorbeeld de Japanse kardinaalsmuts, spekwortel en klimrozen.
Blauwe regen in bloei. | Foto: Jasmine Groenendijk
Bekijk de windrichting van je gevel
De ene klimplant is de andere niet: net als bij mensen heb je zonaanbidders en schaduwminners. Check de ligging van je gevel met een kompas(app) of Google Maps. Deze planten doen het goed bij de volgende windrichtingen:
- Noord-, zuid- of westgevel: wilde bosrank (zelfklimmend) of bosroos (raster)
- Zuid-, oost- of westgevel: wilde kamperfoelie (raster)
- Alle windrichtingen: hop (raster), klimop (zelfklimmend)
Planten van hier
Plantensoorten die van nature in Nederland voorkomen (inheems) zijn aangepast aan de lokale omstandigheden en hebben de meeste waarde voor vogels en insecten. Vogels bouwen bijvoorbeeld graag hun nest in klimop of wilde wingerd. Bloeiende planten zijn magneten voor bestuivers, zoals bijen, hommels en vlinders.
Kies voor duurzaam en onbespoten
Kies daarbij voor biologische kweek, zo weet je zeker dat de planten niet zijn bespoten met bestrijdingsmiddelen. Want die zijn niet goed voor insecten en vogels. Planten, zaden en bollen met een keurmerk, zoals EU-biologisch, On the way to PlanetProof of MPS-A+ zijn gekweekt op duurzame wijze. Een handig hulpmiddel is de keurmerkenwijzer.
Tot slot is De Klimplantengids van de gemeente Amsterdam een handig hulpmiddel om klimplanten te vergelijken. Daarin staan veel klimplantensoorten met hun bloeiperiodes, groeihoogtes en andere handige informatie.
Aan de slag met je groene gevel
Check eerst de regels van jouw gemeente
Voor je enthousiast begint met de aanplant van je groene gevel: informeer bij jouw gemeente of je een vergunning nodig hebt of dat er bepaalde richtlijnen gelden. Een groene gevel verandert namelijk het uiterlijk van je woning. Soms heb je toestemming nodig, ook voor het verwijderen van stoeptegels. Woon je in een huurwoning, vraag dan toestemming aan je wooncorporatie.
Gelukkig zijn veel gemeenten pro gevelbegroeiing, omdat groen helpt tegen hitte en droogte, regenwater opvangt en een boost geeft aan de natuur. In Den Haag, Tilburg, Eindhoven, Utrecht en Amsterdam bijvoorbeeld worden inwoners juist gestimuleerd om groen op of rond hun huis aan te brengen. Door bijvoorbeeld subsidie te verlenen. Op de Groene subsidiewijzer van MilieuCentraal zie je snel welke subsidies er in jouw gemeente zijn
Foto: Jasmine Groenendijk
Online gidsen met stappenplan
Vraag ook bij jouw gemeente of zij informatie beschikbaar hebben voor het aanleggen van een groene gevel. Zo heeft de gemeente Amsterdam de zeer uitgebreide Klimplantengids die we al eerder noemden. Met daarin een keuzehulp voor klimplanten, tips, ideeën en een stappenplan.
Andere uitgebreide gidsen voor het aanleggen van gevelgroen zijn het Stappenplan: groene gevel van Milieu Centraal en de pagina Groene gevels van het kennisportaal Klimaatadaptatie.
Spoor buren aan om mee te doen met gevelgroen
Groene gevels functioneren beter als er ander groen in de omgeving aanwezig is. Dan kunnen dieren van de ene groene plek naar de andere hoppen/vliegen/lopen. Maar ook voordelen als het verminderen van het hitte-eilandeffect worden versterkt. En je straat ziet er natuurlijk een stuk leuker en leefbaarder uit.
Foto: Stichting CAS
In de Reguliersdwarsstraat in Amsterdam sloegen bewoners en ondernemers de handen ineen waardoor een groot deel van de straat groen kleurde. Ze vielen zelfs in de prijzen tijdens de Fraaiste Groene Gevels van Amsterdam-verkiezing.
Samen je straat vergroenen heeft vele voordelen. Zo kun je bijvoorbeeld samen subsidie aanvragen, maar ook samen zorgen voor onderhoud.
Foto: stichting CAS
Inspiratie: groene gevels in Nederland
Doe je graag wat inspiratie op? Dan kun je in Nederland je groene hart ophalen: in alle grote steden, en uiteraard ook in meer landelijke gebieden, zijn groene gevels te vinden. Kennisplatform voor klimaatadaptatie ClimateScan heeft zelfs alle groene gevels van Nederland (en ook veel voorbeelden in het buitenland) op de kaart gezet. Stippel die groene gevelroute maar uit!
Foto: Marianne Lankelma
